Het is nu ruim vijf jaar geleden dat ik voor het eerst kennis maakte met de karakterologische archetypen van de bio-energetica. Ik weet nog dat het voor het eerst aan mij gepresenteerd werd en dat het mij op een vreemde manier bekend voor kwam. Ik had het nog nooit gehoord en toch herkende ik het. Alsof dat wat ik had gedroomd me nu in heldere taal werd uitgelegd.
Mensen leren lezen
Na die eerste training, door twee van de wereldwijde experts op dit gebied, Sandy Cotter en Alex Pett, zijn we met deze materie gaan oefenen en training gaan geven. De impact was iedere keer weer enorm. De bio-energetische lens geeft niet alleen scherpzinnig inzicht in jezelf, maar stelt je ook op verbluffende wijze in staat om andere mensen te lezen. En die combinatie samengevat in één methodiek, vind ik niet alleen eindeloos fascinerend, maar is ook bijzonder effectief.
Vanaf het moment dat ik de eerste training kreeg ben ik anders gaan kijken. En zoals Henry Thoreau zei: ‘De vraag is niet waar je naar kijkt, maar wat je ziet.’ Door mijn aandacht te geven aan wat ik zag als ik naar mensen keek, ging ik andere dingen zien. En de wijze waarop het uitspeelde in de praktijk was bijzonder consistent.
De afgelopen jaren hebben we honderden ondernemers en leiders en tientallen leiderschapsteams getraind in de ‘archetypen van leiderschap’. Keer op keer was de training een openbaring voor mensen. Het bood leiders één van de krachtigste gereedschappen die zij in hun toolkit verzameld hadden.
Spiegeling van lichaam en geest
De bio-energetica gaat ervan uit dat het lichaam en de geest van een mens elkaar spiegelen. Als mens ‘heb’ je geen lichaam, maar ‘ben’ je je lichaam. Je lichaam is geen transportmiddel voor je hoofd. Geen hobbezak die je door het tranendal van het leven achter je aan sleept. Je lichaam is een reflectie van je zijn. Het is je beste vriend en het vertelt je verhaal. Door het lichaam te leren lezen, ontdek je dus iemands verhaal.
Ontwikkelingspsychologie
En dat verhaal begint in de vroegste jeugd, bij de basisbehoeften van de mens. In de vroegste ontwikkeling van de mens zijn er vijf basisbehoeften, zoals de behoefte om veilig te zijn, de behoefte om gezien en gehoord te worden en de behoefte om je te mogen uiten.
Emotie
Naar de mate waarin deze behoeften al dan niet worden vervuld, ervaart de mens emotie. Deze emotie is in de kern e-motion: energie die zich door je lichaam beweegt. Wanneer dit zich over langere tijd voordoet, dan zie je signalen van de energiestroom, of de energieblokkade, terug in het lichaam. Zo kan iemand bijvoorbeeld veel spanning om de ogen hebben als onbewuste uiting van waakzaamheid. Als je weet waar je naar moet kijken, dan kun je dus zien wat iemand (on)bewust probeert te vermijden, of juist zoekt.
Defensiemechanismen
Naast de ervaring van emotie schiet de mens in reactie op het al dan niet vervuld raken van de basisbehoeften in verdedigingsreflexen. Bijvoorbeeld: ‘Als het onveilig wordt, dan trek ik me terug.’ Deze reflexen treden op bij spanning en zijn vaak onbewust. De reflexen volgen voorspelbare patronen en zijn gerelateerd aan de wijze waarop de mens is gevormd in zijn basisbehoeften. Als de basisbehoefte van veiligheid onvoldoende is vervuld, speelt de emotie van angst een grotere rol in de vorming van het karakter, zal er meer waakzaamheid of schrik te zien zijn in de blik van de persoon, en zal de reflex van het terugtrekken in situaties onder spanning vaker voorkomen. Als ik de waakzaamheid of schrik in iemands ogen opmerk, kan ik dat relateren aan de basisbehoefte die de mens blijkbaar heeft gemist, en kan ik voorspellen dat de persoon zich in situaties onder spanning zal terugtrekken. Ik leer dan hoe ik de mens kan ‘lezen’ en kan mijn communicatie en gedrag aanpassen aan de persoon, zodat ik veiligheid kan bieden en we samen verder kunnen komen.
Horloges uit Geneve met een kast van kristal
Ralph Waldo Emerson zei:
‘Wijze mensen lezen uw persoonlijke geschiedenis af aan je uiterlijk,
je manier van lopen en je gedrag. De hele natuur is gericht op expressie.
Het verraderlijke lichaam is één en al tong. Mensen zijn als horloges uit
Geneve, met een kristallen kast die alle bewegingen zichtbaar maakt.’
Een volkomen ethisch oneerlijk voordeel
Het leren lezen van mensen is een kunst en voor leiders van onschatbare waarde. In een data-gestuurde management wereld geeft de bio-energetica inzicht in de mensen met wie je werkt, en stelt de kennis hierover je in staat om mensen te motiveren en sterke teams te bouwen. De bio-energetica geeft een taalveld bij intuïtie. Het geeft handvaten die je helpen om meer te vertrouwen op je rechterhersenhelft. Dat wat je ‘voelt’ of ‘ziet’, leer je onder woorden brengen, en gebruiken in de praktijk. Sandy Cotter vat de kracht van het model samen: ‘Het is een volkomen ethisch oneerlijk voordeel. Door de combinatie van lichaam-geest psychologie en neurowetenschap stelt het model je in staat om binnen twintig seconden te weten hoe je mensen kunt beïnvloeden.’
Bewezen in de praktijk
Ik heb de kracht van het model jarenlang zien werken. In coaching kon ik vanaf minuut één gericht werken aan de basisthema’s van de persoon, ook al hadden we daar nog niet eens over gesproken. In teamdynamiek kon ik het onbewuste bewust maken en mensen laten zien hoe hun onbewuste reflexen op elkaar in werkten en hoe ze daar mee om konden gaan. In persoonlijke interactie met mensen kon ik me situationeel aanpassen en daardoor op een prettige manier verder komen dan daarvoor.
Maar ook heeft de bio-energetica me geholpen mezelf beter te leren kennen. Het verhaal achter mijn drijfveren werd me helder. Ik leerde dieper vertrouwen op mijn kwaliteiten en scherper onderscheiden wanneer ik in mijn onbewuste verdedigingsreflexen schoot. Mijn zelfbewustzijn, zelfexpressie en zelfbeheersing namen toe. Ik ontdekte hoe mijn persoonlijke biografie mijn leiderschap had gevormd, wat mijn geschenk in elke situatie is en waar ik voor op moet passen als de spanning toeneemt.
Ken uzelf. Ken andere mensen.
‘Ken uzelf’, riepen de antieke filosofen. En meteen daarachteraan voegden ze toe dat deze taak zo moeilijk was, dat het voorbehouden was aan de goden. Waarop andere filosofen de raad gaven om dan eerst maar te focussen op het leren ‘kennen van andere mensen’. ‘Ken uzelf.’ ‘Ken andere mensen.’ Beide verenigt de bio-energetica in het hart van haar denken. De methodiek is kraakhelder. De frames haarscherp. De bewezen effectiviteit in de praktijk fenomenaal.
Serie artikelen
In de komende serie artikelen zal ik aandacht besteden aan elk van de vijf archetypen, zodat je kennis kunt maken met dit fascinerende stuk leiderschapsdenken.
